Collecties § 11

Deelcollecties en hun omvang

De collectie van het Amsterdam Pipe Museum, voorheen Pijpenkabinet omvat talloze gebieden en materiaalgroepen die als aparte deelcollecties zijn te beschouwen. Zij hebben ieder een eigen betekenis voor het onderzoek dat het museum uitvoert en voor de permanente presentatie.


De prehistorie van het roken komt tot uiting in de pre-Columbiaanse collectie: pijpen uit Midden- en Zuid-Amerika die teruggaan tot 500 voor Christus. Ondanks de grote zeldzaamheid van deze, meest archeologische objecten heeft het Amsterdam Pipe Museum in de loop van de jaren de grootste collectie buiten Mexico bijeengebracht.

aantal objecten 80


De bodemvondsten van Nederlandse en West-Europese herkomst maken numeriek gezien een aanzienlijk deel van de collectie uit. Hierin wordt elk merk en iedere vormvariatie opgenomen. Als referentie- en studieverzameling vormt deze deelcollectie de basis voor talloze publicaties op archeologisch gebied.

aantal objecten 8.016


De kleipijpen uit de negentiende en twintigste eeuw uit meerdere Europese landen afkomstig vormen eveneens een omvangrijke groep. Deze objecten vertonen een enorme vormenrijkdom en de uitbundige beeldhouwkunstige decoraties maken deze pijpen tot de meest aantrekkelijke voor het publiek. Van diverse toonaangevende pijpenmakerijen bezit het museum een representatief productie-overzicht.

aantal objecten 6.864


De rookpijp van ceramiek is verwant aan de kleipijp, echter tot deze categorie behoren alle niet geperste producten, zoals gietpijpen van vloeibare klei gemaakt, maar ook handgevormde geboetseerde stukken. De herkomst is gevarieerder dan bij de kleipijp terwijl de datering doorgaans recenter is.

aantal objecten 2.405


De deelcollectie porseleinen pijpen, afkomstig uit Frankrijk en het Duitse taalgebied, is nergens anders in Nederlandse museumcollecties vertegenwoordigd. Van de uiterst zeldzame figurale pijpen uit de achttiende eeuw en de schilderkunstig verfijnde negentiende eeuwse pijpen bezit het museum een indrukwekkende reeks voorbeelden.

aantal objecten 985


De uit meerschuim gesneden pijpen behoren tot de aantrekkelijkste pijpen ooit gemaakt. De bijzondere delfstof laat zich gemakkelijk snijden, hetgeen vooral in de artistieke figuratieve voorstellingen tot uiting komt. Tijdens het gebruik kleurt de pijp waardoor zij een onverwacht patine krijgt. Aanvankelijk zijn het tabakspijpen, in de tweede helft van de negentiende eeuw komt daar de sigarenhouder bij.

aantal objecten 476


De verzameling houten pijpen is buitengewoon gevarieerd. Typerend voor de achttiende en negentiende eeuw zijn pijpenkoppen van zachte houtsoorten inwendig bekleed met meerschuimpasta of plaatijzer. Daartoe behoren ook volkskunstig en kunstzinnig gesneden exemplaren. Na 1850 domineert het bruyère-hout, waarbij traditie en modern design elkaar afwisselen: klassieke vormen als de bulldog en de billiard naast Porsche design en Bugatti.

aantal objecten 1456


De categorie overige materialen behoren de pijpen van glas, metaal, agaat, been, ivoor, kunststof etc. Zelfs pijpen van schelpen of een krabbenschaar bestaan. De meeste pijpen uit deze categorie zijn nooit populair geworden als rookpijp. Het waren veelal geschenken die meer voor de curiositeit en voor de uitstalkast bestemd waren, dan om te worden gerookt. Het Amsterdam Pipe Museum toont een selectie van deze curiositeiten.

aantal objecten 465


De collectie etnografische pijpen omvat een selectie uit meer dan 60 landen in Afrika, Azië en Amerika. Het meest uitgebreid is het overzicht van de Afrikaanse rookcultuur, met een onverwachte vormenrijkdom vol symboliek uit Kameroen. Voorts is de verfijnde ceramiek uit het Nabije-Oosten (Ottomaanse Rijk) vermeldenswaardig. De Aziatische voorbeelden zijn minder in aantal maar gevarieerder in vormgeving. Zij lopen uiteen van de uiterst grove pijpen van de bergvolken in Jemen tot de verfijnde kunstnijverheid uit Japan.

aantal objecten 1.985


De opiumpijpen uit China en omringende landen vormen een verzamelitem op zich. Voor deze rookwijze bestaan exclusieve voorwerpen met stelen van bamboe, ivoor, schildpad en cloisonné. Sommige opiumpijpen zijn bezet met edelstenen in gouden of zilveren montering. De koppen, waarin het kostbare opium kan uitdampen, zijn ware staaltjes van Chinees ceramisch vakmanschap in steengoed of porselein. Daarnaat is ook het begeerde jade gebruikt.

aantal objecten 317


Het originele pijpenmakersgereedschap illustreert het vervaardigings-proces in al zijn facetten. Honderden messing pijpvormen geven een uniek beeld van de West-Europese pijpenproductie gedurende drie eeuwen. Van de bekendste pijpenmakerij in Gouda wordt het complete werkplaatsinterieur bewaard. Ter vergelijking is gereedschap uit andere centra in de collectie opgenomen.

aantal objecten 2.845


De deelcollectie tabakscuriosa belicht de cultuur van het roken. Hierin zijn zowel volkskundige uitingen als voorwerpen van kunstnijverheid vertegenwoordigd. Enkele voorbeelden zijn: bruidegomspijpen, pijpenkassen, vonkenvangers en pijpenladen. Ook de tabaksdoos, de snuifdoos en de tabakspot behoren tot die categorie. Deze verzameling geeft een beeld van de roker in zijn sociale omgeving van de zeventiende eeuw tot heden.

aantal objecten 770


Een relatief kleine verzameling betreft etnografische tabakscuriosa afkomstig uit niet-Europese landen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld pijpenhouders, tabakstasjes en flacons en potjes om snuiftabak in te bewaren. In deze categorie zijn ook enkele opmerkelijke uitbeeldingen van rokers uit uitheemse culturen opgenomen.

aantal objecten 109

Behorend bij het ritueel van het opiumschuiven is een verzameling opiumcuriosieiten aangelegd die voor de opiumgebruiker onmisbaar zijn. Naast spatels, naalden en schrapers zijn er ook prachtig versierde potjes om de opium te bewaren, maar ook de lampen, dienbladen en zelfs de hoofdsteunen bijeengebracht.

aantal objecten 110


Een verzameling rokersprenten, tekeningen en schilderijen stelt het gebruik van de pijp en de gewoonte van het pijproken present. Uit alle perioden zijn afbeeldingen bijeengebracht, die de setting van het pijproken en de verschillende soorten pijpen laten zien.

aantal objecten 403


Een verzameling originele archiefstukken geeft veel informatie over de geschiedenis van de pijpenfabrieken en hun eigenaren. Het betreft gildenbrieven, merkenlijsten, persoonlijke aantekeningen, maar ook visitekaartjes, briefpapier en prijslijsten. Door hun zeldzaamheid en fraaie vormgeving zijn deze objecten vaak ook van grote waarde.

aantal objecten 668


De verzameling verpakkingen en vignetten is een ondersteunende categorie gericht op de iconografie van het tabaksproduct. Naast oorspronkelijke pakjes gaat het vooral om plat materiaal vanaf het eind van de zeventiende eeuw tot aan het jaar 2000 toe zonder begrenzing van ruimte. Het meest omvangrijk zijn de verzamelingen sigarenzakjes en kistetiketten van sigaren.

aantal objecten 3278

Op 1 oktober 2016 bedraagt het totaal aantal museumobjecten 32.293

Franse figurale kleipijpen figurale steelpijpen
pijpen van onverwachte materialen
Hollandse reliëfpijpen pijpen van porselein
gesneden bruyère pijpen
techniek van het pijpenmaken etnografische pijpen
beschilderde porseleinen stummels
meerschuim sigarenhouders opiumpijpen en opiumparafernalia
waterpijpen
moderne bruyère pijpen pijpen uit Azië
Kameroen pijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen deksels van pijpen
gesneden meerschuim pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen merken op kleipijpen
de oudste rookpijpen in de wereld, Laos, 1800-1200 voor Christus
enkele precolumbiaanse pijpen uit de prehistorie van het roken, Mexico, 400-1200 A.D.Miexico
zeldzame geglazuurde pijpen, Nederland, 1620-1700
winkelstandaard met geëmailleerde kleipijpen, Frankrijk, 1860-1900
klik op de iconen voor de collectie van het
Amsterdam Pipe Museum
Franse figurale kleipijpen figurale steelpijpen
pijpen van onverwachte materialen
Hollandse reliëfpijpen pijpen van porselein
gesneden bruyère pijpen
techniek van het pijpenmaken etnografische pijpen
beschilderde porseleinen stummels
meerschuim sigarenhouders opiumpijpen en opiumparafernalia
waterpijpen
moderne bruyère pijpen pijpen uit Azië
Kameroen pijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen deksels van pijpen
gesneden meerschuim pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen merken op kleipijpen
porseleinen portretpijpen, Jacob Petit en anderen, Frankrijk en Duitsland, 1810-1880
Oostenrijks-Hongaarse meerschuimpijpen met zilvermontage, 1820-1880
ladenkastje met bruyèrehouten pijpen, Koninklijke Gubbels, Roermond, 1950-1960
klik op de iconen voor de collectie van het
Amsterdam Pipe Museum
Franse figurale kleipijpen figurale steelpijpen
pijpen van onverwachte materialen
Hollandse reliëfpijpen pijpen van porselein
gesneden bruyère pijpen
techniek van het pijpenmaken etnografische pijpen
beschilderde porseleinen stummels
meerschuim sigarenhouders opiumpijpen en opiumparafernalia
waterpijpen
moderne bruyère pijpen pijpen uit Azië
Kameroen pijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen deksels van pijpen
gesneden meerschuim pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen merken op kleipijpen
pijpen van alternatieve materialen: zilver, hoorn, steen, glas en kunststof, 1800-1930
pijpen van aardewerk met geometrische decoratie, Graslanden, Kameroen, 1900-1950
koppen van opiumpijpen in verschillende soorten ceramiek, China, 1800-1900
klik op de iconen voor de collectie van het
Amsterdam Pipe Museum
Franse figurale kleipijpen figurale steelpijpen
pijpen van onverwachte materialen
Hollandse reliëfpijpen pijpen van porselein
gesneden bruyère pijpen
techniek van het pijpenmaken etnografische pijpen
beschilderde porseleinen stummels
meerschuim sigarenhouders opiumpijpen en opiumparafernalia
waterpijpen
moderne bruyère pijpen pijpen uit Azië
Kameroen pijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen deksels van pijpen
gesneden meerschuim pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen merken op kleipijpen
Franse figurale kleipijpen
figurale steelpijpen pijpen van onverwachte materialen
Hollandse reliëfpijpen
pijpen van porselein gesneden bruyère pijpen
techniek van het pijpenmaken
etnografische pijpen beschilderde porseleinen stummels
meerschuim sigarenhouders
waterpijpen pijpen uit Azië
moderne bruyère pijpen
opiumpijpen en opiumparafernalia Kameroen pijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen
deksels van pijpen gesneden meerschuim pijpen
uitstalling van pijpenmakersgereedschap, België, 1850-1920
verschillende soorten tabaksdozen, vonkenvangers en pijpenreutels, Nederland, 1630-1880
de rokende boer, ets door J.E. Marcus, 1813
brievenhoofden, catalogi, foto's en andere archiefstukken, 1860-1930
verschillende soorten sigarettendoosjes met Egyptische motieven, Amsterdam, 1900-1920
Dit is de oude website van het Amsterdam Pipe Museum.
Bezoek ook onze nieuwe website www.pipemuseum.nl
inclusief de on-line collectie.
Amsterdam Pipe Museum - the worldwide culture of pipe smoking
©
copyright Amsterdam Pipe Museum - voorheen Pijpenkabinet, Amsterdam