Onderzoek § 15

Archeologie als speerpunt

Het Amsterdam Pipe Museum, voorheen Pijpenkabinet verleent op verzoek medewerking bij het determineren van pijpen en ander rookgerei afkomstig van archeologische projecten. Het doel daarbij is tweeledig. Ten eerste de opgravende instantie de garantie te bieden de informatie die rookgerei kan opleveren maximaal te benutten. Daarnaast is er sprake van kruisbestuiving: het Amsterdam Pipe Museum blijft geïnformeerd over nieuwe vondsten en kan daarmee haar kennisbestand up-to-date houden.

Ook recente archeologische projecten verspreid over Nederland hebben weer geleerd dat de geschiedenis van de kleipijp op diverse punten kon worden verfijnd. De bestudering van nieuwe vondstcomplexen heeft namelijk veel aanvullende informatie opgeleverd ten aanzien van de productontwikkeling, maar ook de handel in pijpen en het gedrag van de consument. Daarnaast bleek bij de meeste opgravingen de interpretatie zo ver te kunnen gaan dat zelfs een profielschets van de gebruikers kon worden gegeven. Aspecten als mode, persoonlijke smaak, onderscheidingsdrang en behoefte of gebrek aan status zijn namelijk vaak aan de vondsten af te lezen.

In tijden dat roken nog ín de mode was speelde de tabakspijp een belangrijk rol in de materiële cultuur. Onderscheidingsdrang met een pijp was een gangbaar fenomeen. Aan pijpvondsten is de behoefte aan status of juist niet eenvoudig af te lezen, maar ook fijnmazigere patronen zijn herkenbaar. Zo gebruikten de Middelburgse officieren de tabakspijp om hun persoonlijkheid te benadrukken, de originaliteit in hun pijpkeuze maakte het roken in de kazerne bijna tot een farce. Vrouwen in het oudeliedengesticht in Alkmaar rookten echter om het roken, geheel ontbloot van enig standsgevoel spendeerden zij geen sou aan hun pijp maar wel aan wat er in ging.

Ook handelsrelaties blijken uit pijpvondsten. In het afgelegen Bourtange was men afhankelijk van het aanbod in de stad Groningen. Toch kwam menig pijpje tussen de lippen van de soldaten mee en wijst daarmee terug naar hun plaats van herkomst. In Venlo is het roken weinig populair, maar wanneer zich rond 1730 in het nabijgelegen Westerwald een pijpennijverheid vestigt, komt ook in Venlo het roken in de mode. Het tabaksgebruik neemt toe en de pijp wordt een artikel om je mee te onderscheiden. De keuze voor kwaliteit ligt binnen enkele jaren ver boven het landelijk gemiddelde.

Voor de archeologie bieden de pijpvondsten dus toegang tot nieuwe gegevens die de interpretatie van een opgraving veelzijdiger en diepgaander maken. Uiteraard is hieraan een mits verbonden: de determinatie moet wèl vanuit gepaste expertise worden gedaan. De Stichting Pijpenkabinet in Amsterdam, die het Amsterdam Pipe Museum beheert, is daarvoor de aangewezen partner. Zij beheert de landelijke referentiecollectie tabakspijpen en beschikt over het grootst denkbare bestand aan documentatie en primaire bronnen over pijpen en pijpenmakers. Door daarvan gebruik te maken worden de vondsten tevens onderdeel van het brede netwerk van kennis over dit materiaalgebied dat het Amsterdam Pipe Museum uitstraalt. Wie in de kleipijp de meest betrouwbare gidsfossiel van de nieuwe tijd wil zien is uitgenodigd deze mogelijkheden met ons te exploreren.

De Stichting Pijpenkabinet heeft op deze wijze haar expertise verleend aan archeologische projecten in New York, Australië (scheepswrakken), Spitsbergen (walvisvaart-settlements), Frankrijk (Louvre) en meer recent de Betuwelijn en stadskernonderzoek in Alkmaar, Middelburg, Vlissingen en Venlo.Vaak gaat het hier om complexen van honderden pijpen die in samenhang worden gedetermineerd. Het rapport dat daarvan wordt opgemaakt, desgewenst samen met een te publiceren artikel, wordt tegen betaling gemaakt.

Voor de doe het zelver raden wij het volgende artikel aan:
Richtlijnen voor het verwerken van pijpvondsten (Amsterdam, 2003). Conservator Don Duco presenteert daarin een algemene werkwijze om pijpvondsten systematisch te verwerken. Het artikel behandelt het schoonmaken, het uitleggen, beschrijven, samenvatten en rapporteren.

Enkele van onze vondstrapporten:

Kleipijpen, hfst in: Schans op de grens, Sellingen, 1993

Gedachten rond een raadselachtig vondstcomplex, Amsterdam, 1995

Goudsche tabagie of gastvrij hoerehuijs, Amsterdam, 1996

Kleipijpen, hfst in : Wonen op niveau, Alkmaar, 1997

Kleipijpen, Amersfoort, 2001

Drie eeuwen tabakspijpen uit Alkmaar, een analyse van de kleipijpen na vijftien jaar stadskernonderzoek, Alkmaar, 2004

Vondstrapport Stadsschouwburg Middelburg, Amsterdam, 2004

Kleipijpen Visgracht/Grote Markt, Dendermonde, 2002, Amsterdam, 2005

De kleipijpen van Huis te Vleuten, Amersfoort, 2005

Zeventiende en achttiende eeuwse pijpen uit Vlissingen, Amsterdam, 2006

Pijpvondsten van de Maasboulevard te Venlo, Amsterdam, 2006

Een groep eerste-generatie pijpen uit Den Haag, Amsterdam, 2006

Pijpen uit een stortlaag van 't Slot te Gameren, Amsterdam, 2007

Tabakspijpen uit een gedempte gracht in de Bierstraat te ‘s-Gravenhage, Amsterdam, 2007

Pijpvondsten van de Citadel te Antwerpen, Amsterdam, 2007

Kleipijpen uit de Kerkstraat in Aalten, Amsterdam, 2008

Scheepswrak Dordtse Kil bij Dordrecht, Amsterdam, 2008

Pijpvondsten aan de Wijnhaven in Rotterdam, Amsterdam, 2008

Over smaak valt niet te twisten, twee zeventiende eeuwse vondstgroepen vergeleken, Amsterdam, 2008

Roken in een boerenkroeg in West-Friesland, Westerheem, 58-4, 2009

De pijpen van het scheldeterrein in Vlissingen, Amsterdam, 2009

Pijpvondsten aan het Bolwerk in Gouda, Amsterdam, 2009

Klik hier voor een volledige lijst met publicaties van de conservator.

Voor vragen aan de conservator van het Amsterdam Pipe Museum klik hier voor e-mail verbinding

vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen pijpen van onverwachte materialen
merken op kleipijpen
figurale steelpijpen etnografische pijpen
Kameroen pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen pijpen uit Azië
Franse figurale kleipijpen
moderne bruyère pijpen meerschuim sigarenhouders
gesneden meerschuim pijpen
pijpen van porselein waterpijpen
beschilderde porseleinen stummels
gesneden bruyère pijpen deksels van pijpen
opiumpijpen en opiumparafernalia
Hollandse reliëfpijpen techniek van het pijpenmaken
Don Duco, de specialist van het Pijpenkabinet aan het werk
een zeventiende eeuwse vondstgroep uit Westeinde bij Enkhuizen
klik op de iconen voor de collectie van het
Amsterdam Pipe Museum
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen pijpen van onverwachte materialen
merken op kleipijpen
figurale steelpijpen etnografische pijpen
Kameroen pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen pijpen uit Azië
Franse figurale kleipijpen
moderne bruyère pijpen meerschuim sigarenhouders
gesneden meerschuim pijpen
pijpen van porselein waterpijpen
beschilderde porseleinen stummels
gesneden bruyère pijpen deksels van pijpen
opiumpijpen en opiumparafernalia
Hollandse reliëfpijpen techniek van het pijpenmaken
merken op kleipijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen pijpen van onverwachte materialen
Kameroen pijpen
figurale steelpijpen etnografische pijpen
pre-columbiaanse pijpen en pijpen van de Indianen
pijpen uit Azië Franse figurale kleipijpen
moderne bruyère pijpen
pijpen van porselein gesneden bruyère pijpen
waterpijpen
meerschuim sigarenhouders opiumpijpen en opiumparafernalia
gesneden meerschuim pijpen
vroeg-negentiende eeuwse houten pijpen pijpen van onverwachte materialen
Kameroen pijpen
figurale steelpijpen etnografische pijpen
Hollandse reliëfpijpen
deksels van pijpen merken op kleipijpen
techniek van het pijpenmaken
Kameroen pijpen Franse figurale kleipijpen
waterpijpen
figurale steelpijpen opiumpijpen en opiumparafernalia
moderne bruyère pijpen
overblijfselen van een tabagie uit Gouda, 1610-1620
stortvondst van de II-maker in Gouda, 1639
verzameling Jonaspijpen van het latere type, Gouda, 1645-1675
pijpenkoppen met reliëfdecoraties uit de bloeitijd van het Goudse pijpenmakersgilde, 1744-1760
groep pijpenkoppen met zijmerk, grove zogenaamde boeren kwaliteit, West-Nederland, 1770-1820
reeks vondsten van de stort van de grootste Franse pijpenfabriek, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1860-1900
publicatie van het Archeologisch Diensten Centrum waarin een bijdrage over de pijpvondsten van de conservator van het Pijpenkabinet, 2005
Dit is de oude website van het Amsterdam Pipe Museum.
Bezoek ook onze nieuwe website www.pipemuseum.nl
inclusief de on-line collectie.

< back
<< home

Amsterdam Pipe Museum - the worldwide culture of pipe smoking
©
copyright Amsterdam Pipe Museum - voorheen Pijpenkabinet, Amsterdam

klik hier voor
adres