Reliëfpijpen

De Hollandse kleipijp wordt in een metalen persvorm gemaakt. Deze vervaardigingstechniek maakt het mogelijk om een in de vorm aangebrachte reliëfversiering eenvoudig af te drukken. Grotere pijpenmakerijen hebben naast hun gladde waar een of enkele van deze reliëfpijpen geproduceerd. De versieringen zijn dikwijls ontleend aan historische gebeurtenissen: het huwelijk van een stadhouder of een vredesovereenkomst tussen landen. In andere gevallen is de decoratie meer algemeen van aard: het wapen van de stad Gouda, de wapens van enkele Hollandse provincies of de uitbeelding van Mercurius en Neptunes.

Het vakmanschap van de vormgraveur bepaalt de kwaliteit van de decoratie. De meest verdienstelijke graveringen stammen uit de jaren 1735 tot 1755, wanneer de zilversmeden Van Oye in Gouda dit werk verrichten. In de negentiende eeuw neemt de belangstelling van de consument af en zakt het artistieke niveau. Uit die tijd zijn meer algemene voorstellingen bekend.

Een typisch negentiende eeuws product is de spreukenpijp, waarop niet een uitgebreide versiering is gegraveerd, maar een eenvoudig tekstlint is aangebracht.

Reliëfpijpen blijven tot in de twitigste eeuw in productie. De laatste voorbeelden zijn pijpen met het wapen van Friesland op de kop. De artistieke kwaliteit van deze pijpen is afgezakt tot een conceptuele weergave die niet langer van kwaliteit getuigt.

In zijn Handboek over de Nederlandse kleipijp gaat conservator Don Duco uitgebreid in op deze aantrekkelijke versierde Hollandse kleipijpen.

detail van een roker met lange pijp en tabakskarotten, Gouda, 1700-1710 dezelfde voorstelling maar van een mindere detaillering, Gouda, 1700-1710 prachtige uitbeelding van een rokende visser met harpoen op een nog weifelend ovaalvormig model, Gouda, 1735-1745
basismodel 2 met een tabaksmannetje en de melkmeid, Gouda, 1690-1700
decoratie gerelateerd aan het tabaksmerk De Koning van Delft, Jan Weldrager, Gouda, 1700-1715 keerzijde van de pijpenkop met het wapen van Delft, Jan Weldrager, Gouda, 1700-1715
afbeelding uit het alledaagse leven, de vedelaar, Reijnier Jeroense Reijnhart, Gouda, 1710-1740 afbeelding van een wever aan zijn getouw, op de spoor het makersmerk stoel, Reijnier Jeroense Reijnhart, Gouda, 1710-1740
exportpijp met het wapen van de koning van Zweden, Gouda, Frans Verzijl, 1750-1760 voorzijde van een pijp gewijd aan de Vrede van Aken met de portretten van keizer Frans en keizerin Maria Theresia, Gouda, 1748-1760
exportpijpen met kromkop model voor de Engelse en Spaanse markt, Gouda, 1740-1750 vaasvormige reliëfpijp gewijd aan de Vrede van Aken,  Gouda, Jacob de Vos, 1748-1755
het wapen van prins Willem IV met spreuk HONI SOIT QUI MAL Y PENSE, persvorm in Gouda gegraveerd, hielmerk 33 gekroond, Philip Hoogenboom, Alphen aan den Rijn, 1750-1770
het hoogtepunt van de reliëfpijp: de portretten van stadhouder Willem IV en zijn gemalin Anna van Hannover, Gouda, Joost Bloed, 1748-1755 de keerzijde van de kop met rond de portretten de wapens van de Zeven Provincieën, Gouda, Joost Bloed, 1748-1755
huwelijkspijp met ten voeten uit prins Willem V en zijn gemalin Frederica Sophia Wilhelmina, Jan Arijsz. Danens, Gouda, 1767-1785
scherpe afdruk van een primitieve gravering van het wapen van Groningen, Wouter Groenenberg, Gorinchem, 1770-1780 profielportret van stadhouder Willem V met tekst VIVAT ORANIE, Andries Kulik, Schoonhoven, 1780-1790
pijpenkop met huzaar nog voorzien van de oorspronkelijke beschildering, Jan Ophuizen, Gorinchem, 1760-1780 scherpe afdruk van een primitieve gravering van het wapen van Zeeland, Wouter Groenenberg, Gorinchem, 1770-1780
spreukpijp met op een golvend lint BELLEVUE ET CONCORDIA, Gouda, Joost Fransz. Sparnaaij, 1840-1860
keerzijde van de kop, Gouda, Joost Fransz. Sparnaaij, 1840-1860
pijpenkop met randschrift van de vereniging Tot Nut van t Algemeen, firma Gebroeders van der Want, Gouda, 1830-1850
pijp voor de Amsterdamse sociëteit Felix Meritis, Gouda, Pieter Stomman, 1800-1830
het wapen van het Huis Hannover op een bovenmaats pijp, Hermanus Willemsz. Begeer, Gouda, 1825-1850
tabakspijp gewijd aan de oplichter Jan Onzin, Gouda, 1870-1880
feestpijp ter gelegenheid van het zilveren regeringsjubileum van koning Willem III, Gouda, Bartholomeus van der Maas, 1874
feestpijp ter herdenking van de slag bij Waterloo, Gouda, 1863-1875 exportpijp met de leus Home Rule, Gouda, 1860-1880
gelegenheidspijp met portret van koning Willem III en opschriften, Gouda, Arie van der Kleijn, 1874 de eedaflegging door konign Willem III in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, Gouda, Arie van der Klein, 1874
billiard waarbij de reliëfdecoratie zich tot een figuratie verheft, Arie van der Kleijn Pzn., Gouda, 1870-1890
de reliëfdecoratie wordt in de negentiende eeuw figuraal: een liggende vrouw gebeten door een tijger, bedekt met aubergine glazuur, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1915-1925
objecten uit de collectie van het Amsterdam Pipe Museum
© copyright Amsterdam Pipe Museum - Pijpenkabinet Foundation - Amsterdam