Steelpijpen

De kleipijp uit de negentiende en begin twintigste eeuw kenmerkt zich door een relatief korte steel en een pijpenkop die vaak uitbundig versierd is. Het is een mode die in Frankrijk wordt ontwikkeld en al gauw in andere centra wordt nagevolgd.

In Gouda is deze pijp nooit bijzonder populair geworden. Het ontbrak de pijpenmakers aan inventiviteit, terwijl de vormgraveurs er bovendien weinig vakbekwaam waren. Goudse bedrijven kochten daarom persvormen bij onze zuiderburen om toch met deze producten op de markt te kunnen komen.

In Frankrijk ontwikkelt de gedecoreerde steelpijp zich tot een ware rage. Daar neemt de decoratie onverwachte vormen aan. Talloze producten zijn opgeschilderd met een veelkleurig schilderemail, die de pijp een vrolijk aanzien geeft.

De onderwerpen lopen sterk uiteen. Naast politiek geëngageerde voorstellingen, historische uitbeeldingen en figuren uit het culturele leven zijn ook veel algemene onderwerpen toegepast. Aanvankelijk is het vooral een culturele en maatschappelijk betrokken groep rokers die de figurale pijp gebruikt. Tegen het eind van de negentiende eeuw verschuift de belangstelling naar de eenvoudige rokers. Dan gaat het overigens niet langer om de diepere betekenis van de voorstelling, maar zijn het gewone, amusante gebruiksvoorwerpen geworden zonder dat de roker er een bepaalde boodschap mee wil uitdragen.

De figurale pijp verdwijnt in het eerste kwart van de twintigste eeuw, wanneer de goedkope, en masse vervaardigde bruyèrepijpen de roker meer aanspreekt.

de korte izabé, een populaire maar fantasieloze tabakspijp voor de gewone roker, Gouda, 1860-1900 tabakspijp in de vorm van een arm met hand die een pistolet vasthoudt, firma Jan Prince & Cie, Gouda, 1880-1895
soldatenportret met berenmuts, in de steelhoek een optisch glaasje, Pieter Goedewaagen, Gouda, 1870-1880
reclamepijp voor Hulstkamp jenever met portret van een kastelein, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, 1900-1910
uitbeelding van een nar met muts met bellen, beschilderd met emailkleuren, Frankrijk, 1870-1890
nar met overdreven naakneus geglazuurd in marmerkleuren, Jean-Jacques Knoedgen, Brée, België, 1900-1920
opgeschilderde pijp met narrenkop met een vlieg op de neus, België, 1900-1920
herdenkingspijp met profielportret van koningin Wilhelmina, Wingender, Chokier, België, 1890-1900
karikatuurkop van en man met grote neus waarop een insekt, Maassrteek, België, 1890-1900
borstbeeld van MacMahon, in Gouda gebruikte geïmporteerde persvorm, firma P. van der Want Gzn., Gouda, 1900-1910
figuurpijp opgesmukt met een heuse messing hoed, firma Félix Wingender, Chokier, België, 1880-1900
de motorrijder, een populair motief van rond de vorige eeuwwisseling, Chokier, België, 1900-1915
een dappere imboorling verslaat een krokodil die uit het struikgewas komt, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1890-1900 moord op vrouwen en kinderen in Delhi, firma L. Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1860-1880
voorzijde van een herdenkingspijp opgedragen aan Victor Hugo, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1885-1895
prachtige plastische uitbeelding van een duivelfiguur, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1890-1900
ongebruikelijke voorstelling van een jongetje bij een pispot, firma L. Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1890-1900
Napoleon uitgebeeld op de avond voor de slag bij Austerlitz, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1880-1900
karikaturaal portret van een geldschieter met knijpbril en muts, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1870-1890
de complete pjip van het jongetje bij de pispot, firma Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1890-1900
gehelmde soldaat langs de steel van de pijp, de ketel een verdedigingstoren, Edmé Gisclon, Lille, Frankrijk, 1870-1880 engelenfiguur langs de steel gemodelleerd, de vleugels gespreid op de pijpenkop, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1860-1890
portretkop van een Chinees met stroo hoed, Félix Wingender, Chokier, België, 1880-1890
bijzonder gemodelleerde kop van een uitgehongerde figuur, Duméril Leurs, Saint-Omer, Frankrijk, 1850-1870
La Romaine, modieuze inwoonster uit Rome, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1880-1900
portretkop van Adolphe Thiers met kenmerkende bril, Gambier, Givet, Frankrijk, 1870-1875
wonderlijk gemodelleerd fantasieportret van een man met messing oorringen, Duméril, Saint-Omer, France, 1870-1880
met de hand nagemodelleerde portretpijp van een zwerver, Tanneveau, Bretagne, Frankrijk, 1860-1890
pijpaarde gekleurd met roodbakkende slib om de decoratie extra accent te geven, Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1870-1890 algemene voorstelling van een Turkentype met lange baard en tulband, Gaissoni, Bretagne, 1860-1880
karikaturale pijpenkop voorstellend een Engelsman, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1870-1880
een vossenkop met aan weerzijden een wingerd met op de plaats van de hiel een druiventros, Duméril, Saint-Omer, Frankrijk, 1870-1880
paardenkop met teugels in meerkleuren email, Gambier, Givet, Frankrijk, 1900-1910
meerschuimkleurige tabakspijp met op de plaats van de hiel een naturalistisch gekleurde bij, België, 1870-1890
fantasievolle voorstelling van een vis met op de rug een aapje, gemerkt Noël, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1890-1910
tabakspijp in de vorm van een vogelkop met lange snavel, firma L. Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1870-1890
de pijpenkop in de vorm van een zittende papegaai, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1890-1900
de pijpenkop omgetoverd tot een vis, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1880-1900
flamboyante pijp met twee draken en emailbeschildering, Frankrijk, 1840-1860
de zogenaamde marseillaise, een pijp met versiering van bloemen en bladeren, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1880-1900 amusante pijpen in de vorm van een locomotief, bij gebruik komt er rook uit de schoorsteen, Lille, Gisclon, 1860-1885 kleipijp in de vorm van een tak, de ketel is een appel, geglazuurd in natuurlijike kleuren, Félix Wingender, Chokier, België, 1880-1900
objecten uit de collectie van het Amsterdam Pipe Museum
© copyright Amsterdam Pipe Museum - Pijpenkabinet Foundation - Amsterdam