Manchetpijpen

Naast de bekende korte kleipijp met een steel volledig van klei zijn er vanaf het begin van de negentiende eeuw losse pijpenkoppen gemaakt. Dergelijke pijpen duiden we aan met manchetpijpen; zij worden met behulp van een steel van hout, bamboe of een ander materiaal gemonteerd. Manchetpijpen zijn minder kwetsbaar, zodat de ketel uitbundiger kan worden versierd. Vooral de figuratie in de vorm van een portret of soms zelfs een hele figuur is gebruikelijk geweest.

De mode start aan het begin van de negentiende eeuw in Frankrijk en binnen korte tijd wordt de manchetpijp een ware rage. De Franse pijpenmakers verbeelden talloze beroemde en beruchte personen: de moordenares Charlotte Corday, de liefjes van de Franse koningen maar ook de vorsten en staatslieden zelf. Daarnaast worden poëten en schrijvers niet vergeten, evenals historische helden of wie er voor door moeten gaan. Exotische uitbeeldingen van personen of drachten uit verre landen vormen eveneens een populaire groep. Zelfs de duivel en de dood ontbreken niet.

De figurale pijp is een serieproduct en wordt in een meerdelige persvorm, op zich al een ingenieus stukje kunstambacht, geperst. De beroemdste fabrieken zijn de firma's Gambier en Blanc-Garin uit de Noord-Franse plaats Givet en de firma's Duméril en Fiolet in het stadje Saint-Omer.

De manchetpijp beleeft rond het midden van de negentiende eeuw haar grootste bloei maar de productie vindt nog tot ver in de twintigste eeuw plaats. Langzamerhand worden de voorstellingen echter volkser en verdwijnt de perfecte modellering om plaats te maken voor conceptuele voorstellingen.

portretkop van de Griekse dichter Anacreon, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, Nederland, 1880-1910 portretkop van de beroemde beeldhouwer François Rude, firma L. Fiolet, Saint-Omer, 1870-1890
voorzijde van de Anacreonkop afgewerkt in een gebrande zogenaamde claciné lak, firma P. Goedewaagen & Zoon, Gouda, Nederland, 1880-1910
prachtig gemodelleerde portretkop van een monnik, rode klei met wit schilderemail, onbekende fabriek, Frankrijk, 1870-1890
de toenmalige sjah van Perzië in een luxe opgeschilderde uitvoering met bronsverf, Bonnaud Frères, Marseille, Frankrijk, 1880-1900
pijpenkop in de vorm van een naakte vrouw, firma L. Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1850-1880
portret van William Gladstone met karakteristieke boord, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1880-1900
voorzijde van de naakte vrouw, firma L. Fiolet, Saint-Omer, 1850-1880
borstbeeld van een man met fez, de muts en manchet in gegraveerd zilver, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1850-1870 imposante portretkop van La Charette, firma L. Fiolet, Saint-Omer, 1870-1890
portretpijp met deksel, de rook verlaat via de mond van de voorgestelde de pijp, Cretal-Gallard, Rennes, 1840-1850
het borstbeeld van een lachende man met wijnbeker, aan de onderzijde een sokkel zodat de pijp kan staan, Duméril Leurs & Cie, Saint-Omer, France, 1860-1880 mignonette, de kleinste pijpenkop hier met gebaarde man, Dutel-Gisclon, Montereau, Frankrijk, 1870-1890
manchetpijp met een Bacchusfiguur met oorspronkelijke houten steel, firma J. Gambier, Givet, 1880-1900
zelfportret van de kunstenaar Dantan Jeune, firma J. Gambier, Givet, 1860-1890 portretpijp van koningin Wilhelmina, firma J. Gambier, Givet, Frankrijk, 1898-1900
presentatiepijp met volsculptuur van Diane de Poitiers, firma J. Gambier, Givet, 1860-1885
presentatiepijp mer tekst Pipes Gambier en een man, vrouw en kind die de werknemers in de fabriek voorstellen, firma J. Gambier, Givet, 1849
tabakspijp met het borstbeeld van Nana Saib, Alexis Picard, Rennes, Frankrijk, 1855-1875
portretpijp voorstellende Maria de Medicis maar genaamd Carherine de Medicis, firma J. Gambier, Givet, 1860-1885 onderzijde van de portretpijp van Maria de Medicis met een Bacchantenkop tussen rolwerk, firma J. Gambier, Givet, 1860-1885
propagandapijp voor de Amerikaanse president MacDonald, firma J. Gambier, Givet, 1900-1910 pijpenkop in de vorm van een opzittende poedel met tekst Attention, firma J. Gambier, Givet, 1890-1900
karakterfiguur van een vrouw met kanten kraag en bloemen in het haar, Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1860-1880
borstbeeld van de legendarische Louise de la Vallière, firma J. Gambier, Givet, 1870-1890
manchetkop van een jachthoorn waarop de kop van een hond, Duméril Leurs, Saint-Omer, Frankrijk, 1850-1870
figuurpijp voorstellende Jan Klaassen met tweekante steek, firma J. Gambier, Givet, 1880-1900
portretkop van een neger, Alexis Picard, CPB, Rennes, Frankrijk, 1860-1880
borstbeeld van paus Pius IX, firma Louis Fiolet, Saint-Omer, Frankrijk, 1860-1880
algemene voorstelling van Jupiter gemaakt door verschillende fabrieken, Jean-Jacques Knoedgen, Brée, België, 1880-1910
portret van Victor Emmanuel II van Italië, Noel Frères, Lyon, Frankrijk, 1860-1885
de beroemde bahut de Saint-Cyr, een rokende soldaat op de pot, firma J. Gambier, 1890-1900
manchetpijp in de vorm van de kop van een olifant, firma J. Gambier, 1880-1900 historische figuur geheel geglazuurd in meerkleurenpalet, Dutel-Glsclon, Montereau, Frankrijk, 1885-1895
handgeboetseerde pijpenkop voorstellend een soldaat, J. Viette, Bretagne, 1860-1890
handgevoormde portretpijp in terra cotta, Bretagne, Frankrijk, 1840-1880
tabakspijp in de vorm van een monnik, de bierpul in zijn handen in de pijpenkop, Engeland, 1890-1910
de lachende jongen in drie verschillende kleuren email, Jean Jacques Knoedgen, Brée, België, 1880-1900
objecten uit de collectie van het Amsterdam Pipe Museum
© copyright Amsterdam Pipe Museum - Pijpenkabinet Foundation - Amsterdam