Houten pijpen

Het gebruik van hout voor een tabakspijp lijkt een wat onverwachte keuze. Hout is uiteindelijk brandbaar. Toch zijn er vanaf de achttiende eeuw veelvuldig pijpen van hout gemaakt. Bij die producten wordt de binnenzijde van de pijpenkop met plaatijzer beslagen, zodat vuur en vlam het hout niet kunnen aantasten.

Vooral uit Duitsland komen veel houten pijpen. De productieplaats Ulm is met zijn zogenaamde maserholz pijp het bekendste centrum geworden. De kenmerkende pijp daar is tweezijdig afgeplat. Veel andere houten pijpen volgen het model van de meerschuimpijp, waarbij de zogenaamde zakvorm en de hoge Hongaarse ketel het meest geliefd zijn.

Houten pijpen met een figurale uitbeelding rekenen we tot de categorie volkskunst. De pijpenkop in de vorm van een gedresseerde beer is daarvan een mooi voorbeeld. Hier komt de decoratie volledig los van het pijpmodel. In andere gevallen is het oorspronkelijke pijpmodel nog in de schepping terug te zien.

Een curieuze houten pijp is de beddenpijp, een conische tabakspijp waarvan de pijpenkop met een metalen schuifje en een draaiend houten deksel wordt afgesloten. Eenmaal aangestoken kon men de pijp rustig in bed roken, zonder risico dat een vonk de strozak van het bed in brand zou zetten.

In de tweede helft van de negentiende eeuw wordt de gewone houten pijp vervangen voor de pijp van bruyère. Voornaamste verandering is dat de metalen binnenketel verdwijnt, waarmee de pijp sterk aan smaak wint. Alleen in midden-Europa blijft de metalen binnenketel tot in de twintigste eeuw in gebruik.

vroege houten pijpenkop met zakmodel, plaatijzeren binnenketel en zilvermontage, Midden-Europa, 1830-1850 een zachte houtsoort met plaatmetalen binnenketel maakt deze pijp tot een bruikbaar rookinstrument, Midden-Europa, 1790-1820
bovenaanzicht met achtkant klepdeksel, Midden-Europa, 1790-1820
het bovenaanzicht van de pijp met rozet op deksel en gegraveerde eigenaarsinitialen, Midden-Eurropa, 1830-1850 vormeloze pijpenkop met hoge tapse ketel en puntdeksel, Midden-Europa, 1800-1850
karakteristieke Ulmpijp met gesneden ketel met zilver gemonteerd, Ulm, Duitsland, 1830-1850
Ulmer pijp met fraai gesmeed zilveren montage met als bekroning een turk en verguld zilveren schildje met eigenaarsinitialen, Ulm, 1820-1850
gesneden Ulmpijp met wapenvoorstelling en zilvermontage, lang buffelhoornen roer, Ulm, Duitsland, 1830-1860 Ulmpijp met geguillocheerd oppervlak met zilveren nageltjes, deksel als een militaire helm, Ulm, Duitsland, 1830-1860
ongebruikelijke gezichtpijp toegepast bij een Ulmmodel pijpenkop, Ulm, Duitsland, 1820-1850
luxe pijp met opengesneden basis waarop een drijfjacht, deksel van zilver bekroond met hertshoorn schijf en ivoren jachthond, Ulm, Duitsland, 1830-1850
het Ulmmodel pijpenkop uitgewerkt als figurale voorstelling met een hert in verdedigingshouding, Ulm, Duitsland, 1860-1880
Hongaars model met familiewapen in een staand ovaal, gemonteerd met zilver, Duitsland, 1830-1860 Hongaars model van zachte houtsoort met plaatmetalen binnenzijde, hoofdmotief een staande Mercurius, Duitsland, 1830-1840
traditionele midden-Europese pijp met houten ketel, messing montage en ijzeren steel, Hongarije, 1830-1880
hoog Hongaars model pijpenkop met primitieve voorstelling van een ploeg met paarden, op de achtergrond boerenhuizen, Duitsland, 1830-1850
fraai uitgewerkte voorstelling van een lijndraaierij, Duitsland, 1820-1840
lokale houten pijp met luxe zilvermontage en hertshoornen steel, Hongarije, 1840-1880
houten pijpenkop met zilvermontage van een wapenschild gehouden door leeuwen en een opvallend klepdeksel, Hongarije, 1840-1880 fijnhouten gesteckpijp met afbeelding van twee jagers en verschillende dieren, Duitsland, 1860-1890
pijp met wapen op de voorzijde en bloemenfond rondom, Oostenrijk, 1830-1840
volkskunstige pijp voorstellend een gestileerde hond, Duitsland, 1830-1850
curieuze pijpenkop voorstellend een pelikaan die zijn jongen voedt, Midden-Europa, 1830-1860
magnifieke pijpenkop in de vorm van een dubbelkoppige vogel met gespreide vleugels, Duitsland, 1810-1850 opzittende hond als pijpenkop, de ketel inwendig met meerschuimpasta bestreken, Duitsland, 1840-1870
Gesteckpijp opgebouwd uit verschillende stukken boomtak, Schwarzwald, Duitsland, 1830-1870
volkskundige pijp met dansende beer aan een ketting, de kop is afneembaar, plaatijzeren binnenzijde, Duitsland, 1830-1880
fantasiefiguur met lange baard in twee punten, ketel inwendig bestreken, Duitsland, 1850-1880
prachtige tafelpijp van een adelaarskop in hout op een hertshoornen schijf, de snavel van ivoor, Duitsland, 1900-1910 tafelpijp voorstellend de kop van een chimpansee, meerschuimen ketelinzet en flexibele steel, Frankrijk, 1910-1930
zachthouten ketelbasis gemonteerd met twee metalen pijpenkopen in de vorm van verdedigingstorens, Hongarije, 1900-1920
portretpijp van man met afneembare hoed, gemonteerd met een buffelhoornen steel, Frankrijk, 1830-1860 volkskunstige zachthouten pijpenkop met drie gezichten, Frankrijk, 1860-1900
eenvoudige houten sigarenpijpjes met de bast van het hout nog zichtbaar, Frankrijk, 1880-1900
houten tabakspijp met metalen binnenketel en hoog puntdeksel versierd met ringetjes, Hongarije, 1880-1910
houten pijp met paarlemoer inlegwerk en zilvermontage, Gorjushe, Victor Lotric, 1920-1940
prachtige strakke pijpen van een harde houtsoort, Saint-Claude, Frankrijk, 1890-1910 model van de kleipijp nagemaakt in hout, Hongarije, 1870-1900
zogenaamde beddenpijp van gedraaid hout met metalen binnenketel en hoornen mondstuk, Duitsland, 1880-1900
figuurpijp in de vorm van een Peugeot, Regad, Saint-Claude, Frankrijk, 1905-1910
houten pijp  nagesneden naar voorbeeld van een kleipijp, Frankrijk, 1850-1880 weichselhouten pijpenkop, een kruiwagen, de ketel in een hoop zand geplaatst, Ropp, Bussang, Frankrijk, 1880-1900
tabakspijp als een kanon, de loop de vorm van een champagnefles, Saint-Claude, Frankrijk, 1915-1920
weichselhouten pijp gesneden in de vorm van een klomp, Ropp, Bussang, Frankrijk, 1890-1910
houten tafelpijp, de schotel inwendig met een glasplaatje afgeschermd, Frankrijk, 1900-1920
objecten uit de collectie van het Amsterdam Pipe Museum
© copyright Amsterdam Pipe Museum - Pijpenkabinet Foundation - Amsterdam