Afrikaanse pijpen

In Afrika hebben de uiteenlopende culturen hun eigen traditie van het pijproken. Naast kleine, handzame pijpen kennen sommige volkeren immens grote exemplaren. Behalve de gewone tabakspijp wordt er de waterpijp gerookt, waaraan een afzonderlijke paragraaf is gewijd.

Van een buitengewone verfijning zijn de pijpen van de Bosjesmannen in Zuid-Afrika waarvoor een kleurige soapstone wordt gebruikt. Opmerkelijk genoeg is de vormgeving volledig op de Europese pijp gebaseerd, we zien naast het kenmerkende Goudse pijpmodel ook de Duitse Ulmpijp in steen terug.

De pijpen van de Ashanti, het goudvolk aan de Afrikaanse westkust, zijn van fijne klei geboetseerd. De decoraties op hun rookgerei zijn afgeleid van de spreekwoorden die het volk gebruikt. Dergelijke pijpen zijn eeuwenlang op dezelfde wijze gemaakt, doch helaas ging de techniek aan het begin van de twintigste eeuw verloren.

Bij volkeren in Kongo spelen geometrische decoratiepatronen een grote rol. Vooral de Kuba zijn gefixeerd op bijzondere vlechtpatronen. Dat komt ook in hun pijpen tot uiting, want het hout van de kop en de steel is vaak met een band met geometrisch vlechtwerk bedekt.

Aan de bijzondere tabakspijpen uit Kameroen, waar het roken wijd verbreid is, is een aparte sectie gewijd.

korte pijpjes van steatiet, Kaffer, Zuid-Afrika, 1800-1900 pijpenkop in de vorm van de Duitse Ulmpijp, Kaffer, Zuid-Afrika, 1880-1900
figuraal uitgewerkte Xhosapijp met zittende vrouwenfiguur, Xhosa, Zuid-Afrika, 1890-1910
bijzondere vierkoppige pijp waarvan de grondvorm op de Duitse Ulmpijp is geïnspireerd, Zulu, Xhosa, Zuid-Afrika, 1860-1900
houten pijp met opmerkelijke steelvorm en loodinleg, Xhosa, Zuid-Afrika, 1880-1920
houten pijpen met tinnen binnenwerk en kraalvlechtwerk, Zulu, Zuid-Afrika, 1900-1930
houten pijp in de vorm van een staande haan, Kwanga, Zambia, 1880-1900
slanke houten pijpenkop versierd met kleurig kralenvlechtwerk, Xhosa, Zuid-Afrika, 1930-1950
sertentijnstenen pijpenkop met loodinlegwerk, Yombe, Kongo, 1880-1920
gestileerde buffelfiguur, de pijpenkop met glaskralen ingelegd, Mashukolumbwe, Zambia, 1930-1950
pijpenkop van aardewerk, de ketel op de rug van een buffel geplaatst, Mashukolumbwe, Zambia, 1900-1940
houten figuurpijp met kleine ketel in de buik van de voorgestelde, Luba, Ghana, 1960-1980
aardewerk pijpenkop in de vorm van een mansportret, Kenya, 1880-1920
lange houten pijp met handgreep achter de ketel, snijwerk met loodinleg gehoogd, Malawi, Nyasaland, 1860-1930
massieve houten pijp met geometrische vorm en ingesneden decoratie, Kongo ?, 1880-1930 wonderlijke langgerekte pijp met in het midden vierkante ketel, West-Afrika, 1950-1960
model van de moderne pijp in lokale vormgeving, Fang, Gabon, 1900-1930
de karakteristieke pijp van de Dogon met hoge ketel en vierkante manchet, Dogon, Mopti, Mali, 1700-1850
houten pijp met twee licht ovale ketels, versiering van geometrische patronen, Malawi, Nyasaland, Madegascar, 1850-1900 tabakspijp van zwartgebakken aardewerk met fijne liniëring versierd, Kongo, 1850-1910
opmerkelijke steeldecoratie van drie zittende personen, de steel met bandjes van blik opgesierd, Ovimbundu, Angola, 1880-1920
half dozijn slavenpijpen van smeedijzer met koperinleg in de steel, Makotimpoko, Congo, 1900-1940
prachtige bekervormige pijpenkop met ingekerfde decoratie, Nigeria, 1750-1850
trechtervormige aardewerken pijpenkop met overlangse inkervingen en borgoog, Nigeria, 1700-1850
buisvormige metalen tabakspijp met meerkleurig inlegwerk, Touareg, Mauretanië, 1950-1980
dubbelconische pijpenkop met portretfiguratie, Dogon, Mali, 1800-1900
komvormige pijpenkop waarvanhet model is afgegeken van een ingesnoerde kalebas, de decoratie met wit krijg ingewreven, Afrika, 1850-1900
decoratie geïnspireerd op de kolf van een revolver, midden-Afrika, 1900-1920
conische pijpenkop geflankeerd door een zittende man en vrouw met gezichttatouages, Lobi, Ghana, 1850-1900
prachtig gevormde spreekwoordenpijp met een hangslot als ketel, Ashanti, Ghana, 1850-1900 opmerkelijke pijpenkop met een potvorm als ketel staande op een vouwstoel, Ashanti, Ghana, 1850-1900
zittende figuur geboetseerd uit terra cotta, de ketel in de romp, Frafra, Ghana, 1985-1995
vruchtehouten pijpenkop met aan de voorzijde van de ketel een negermasker, Ghana, 1900-1930
potvormige aardewerken pijpenkop aan een ijzeren steel, een bronzen amulet rond de steel, Nigeria, 1900-1940
detail van een figuurpijp van de Lobi met kenmerkende gezichttatouages, oorbellen en halssnoer van glaskralen, Lobi, Ghana, 1800-1880
pijpenkop in de vorm van een dierenkop met open mond als ketelopening en doorboorde ogen, Sudan, 1900-1940
fraai gepolijste pijpenkop met gestileerd gezicht, Hungana, Congo, 1880-1920 portretkop uitgesneden uit de fijne roodbakkende klei, Yaka, Congo, 1880-1920
pijp in de vorm van een staande kat, de bek van het dier is de ketelopening, Sudan, 1880-1900
aardewerken pijpenkop met concentrische ringen aan een houten steel, de ketelbasis en steel deels met leer bekleed,  Tiv, Nigeria, 1860-1910
gestileerd snijwerk van een mensengezicht en geometrisch uitgewerkte spinnen, Kuba, Kongo, 1880-1920
koningspijp van groot formaat met prachtig geometrisch snijwerk, Kuba, Kongo, 1860-1900
portretpijp met opgaande steel met geometrische decoratie en gestileerde antilopenkop aan de bovenzijde, Kuba, Kongo, 1900-1930
traditionele Kuba-pijp met geometrische motieven, Kuba, Kongo, 1870-1900
objecten uit de collectie van het Amsterdam Pipe Museum
© copyright Amsterdam Pipe Museum - Pijpenkabinet Foundation - Amsterdam