Deksels

Om verschillende redenen hebben rokers in het verleden de behoefte gehad om hun pijpenkop van een dekseltje te voorzien. Ter bescherming van kleding tegen vonken wordt de pijpenkop al vanaf de zeventiende eeuw met een eenvoudig dopje afgedekt. Het gedrukte deksel met een ingeknipte rand rondom en geborgd met een kettinkje aan de pijpensteel is de oudeste vorm.

Meer bekend is de van koper- of ijzerdraad gevlochten vonkenvanger. Bajeswerk werd er wel gezegd, want het vlechten van pijpendoppen was typisch werk voor gevangenen. De koepelvorm is de meest bekende, daarnaast bestaat er een hoge muts. Opmerkelijke doppen laten een klein dekseltje in het middendeel zien, niet erg functioneel, maar wel curieus. Uit het laatst van de negentiende eeuw stammen de zuiver cilindrische doppen, die vooral voor de porseleinen pijpenkoppen zijn gebruikt. Zij zijn machinaal vervaardigd en het metaaldraad is gesoldeerd.

Voor de luxe roker komen er sierdeksels in gebruik. Een verguld zilveren exemplaar uit de empiretijd heeft drie lange klemveren met akertjes afgezet. De Hollandse zilveren pijpendoppen zijn fragiele maar vaak bijzondere stukjes zilversmidskunst.

In de negentiende eeuw wordt de pijpendop een industrieproduct. Daarvan getuigt een hoog deksel voor een Chemnitz-pijp met achtkante ketel. De doorboringen en het reliëfwerk zijn met stansmachines gemaakt.

De kostbare midden-Europese pijpen van gesneden hout of meerschuim zijn van meer bijzondere deksels voorzien. Voorbeeld is een op een Romeinse helm geïnspireerd zilveren deksel. Bij de onversierde meerschuimkoppen kunnen de deksels sterk variëren. De lensvorm en de koepelvorm zijn het meest algemeen, altijd voorzien van een scharnier en een klemveer.

In de twintigste eeuw wordt de bruyèrepijp nog wel van een dekseltje voorzien. Eenvoudig maar functioneel zijn de klepdeksels op de Dunhill-pijpen. Daarnaast zijn goedkope klemdeksels in de handel, die met een veertje op praktisch iedere pijp passen.

gedrukt messing dekseltje met ingeknipte rand die om de buitenkant van de pijpenkop klemt, Nederland, 1700-1740 grof messing deksel met ingeknipte buitenrand, Nederland, 1850-1880
de meest algemene vonkenvanger met de koepelvorm en borgketting met oogje, Nederland, 1880-1900 merkwaardige combinatie van een minuscuul dekseltje in een gevlochten pijpendop, Nederland,1750-1800
fragiele vonkenvanger van dun messingdraad, Gouda, Nederland, 1710-1740
gevlochten pijpendop van messingdraad met versiering van kralen, Nederland, 1820-1860
gevlochten pijpendop van verzilderd koperdraad, Nederland, 1880-1900
cilindrische pijpendoppen die niet gevlochten maar machinaal gesoldeerd zijn, Duitsland, 1860-1890
streng met een dozijn pijpendoppen uit een gevangenis werkplaats, Nederland, 1880-1900
gedrukt deksel uit een metaalwarenfabriek, Duitsland, 1880-1900
hoge zilveren pijpendop met gezaagde rand met bladwerk en een jager met wild, Nederland, 1770-1820 pijpendop met op het koepelvormige deksel een obelisk die als stoppertje dienst doet, Sint Petersburg, Rusland, 1836
hoge pijpendop met zaagwerk en brede klemrand, Nederland, 1820-1860
onderzijde van de pijpendop met de pijpenstopper zichtbaar, Sint Petersburg, Rusland, 1836
achtkante zilveren pijpendop met rondom graveerwerk, Schoonhoven, Nederland, 1840-1890
kenmerkend deksel voor de Hollandse kleipijp met in de bovenzijde een volkskundig motief, Nederland, 1850-1880 eenvoudige pijpendop voor de kleipijp met een helmvormig dekseldeel en borgketting, Nederland, 1830-1880
machinaal gestansde en in reliëf gedrukt deksel voor een achtkante pijpenkop, Duitsland, 1860-1900
prachtig uitgewerkt deksel in de vorm van een Romeinse helm, Fankrijk, 1820-1850
eenvoudig lensvormig klepdeksel met drie klemveren om op de gladde poseleinen pijpenkop houvast te bieden, Duitsland, 1810-1840 zilveren deksel voor de porseleinen stummel die over de ketel wordt geschoven, Frankrijk, 1830-1870
pijpendeksel met dubele klep waarin een staande Napoleonfiguur die uit een doodskist oprijst, Duitsland, 1835-1850
een veel toegepast motief op zilveren deksels: het schelpmotief, Duitsland, 1830-1850
pijpendeksel met helmvorm met vlucht van veren en centraal een robijn in vatting, Hongarije?, 1830-1860
tweezijdig afgeplat koepelvormig empire deksel van 14 karaat goud, Frankrijk, 1800-1820
koepelvorig klepdeksel van gestansd zilver dat de indruk moet wekken met de hand te zijn gemaakt, Duitsland, 1840-1870
koepelvormig deksel met sleuven dat alleen de ketel van de pijp afsluit, Zweden, 1820-1850 lensvormig klepdeksel met langs de basis kogeltjes die voor luchttoevoer zorgen, een elegante klemveer die in harmonie is met het borgoog aan de steenaanzet, Zweden, 1850-1880
fraai gewerkt klepdeksel in verguld zilver in koloniale stijl, Sheffield, Engeland, 1825
vlak klepdeksel dat is open gezaagd om een maximale luchttoevoer te garanderen, Wenen, 1860-1880
centraal op dit lensvormige deksel een plaatje waarop een rozet is gegraveerd, de luchtinlaat vindt langs de onderrand plaats, Zweden, 1850-1880
lensvormig zilveren klepdeksel waarin een zilveren munt van de koning van Noorwegen is aangebracht, Noorwegen, 1820-1840
klepdeksel van zilver met zaagwerk voor een optimale luchttoevoer, Wenen, 1850-1860
klepdeksel van een folkloristische houten pijp met kenmerkende grote sluitveer, Hongarije?, 1840-1880
zilveren klepdeksel met antieke camee gezet in een krans van nepdiamanten, Frankrijk, 1830-1850 prachtig zeskantig klepdeksel met centraal een kleurig geëmailleerd bloemmedaillon, Hongarije, 1860-1880
machinaal vervaardigd zilveren klepdeksel op een hoge Hongaarse meerschuimkop, Wenen, Oostenrijk, 1847
eenvoudig opengezaagd zilveren klemdeksel met als bekroning een zittende hond, de borgketting aan zijn staart, Hongarije?, 1820-1830 gegoten zilveren deksel kenmerkend voor de houten Ulmpijp, Ulm, Duitsland, 1830-1850 klemdeksel voor een meerschuimpijp met neo-gotische motieven geinspireerd op de neogotische spitsboog, Oostenrijk, 1830-1850
pijpendeksel in de vorm van de Habsburgse keizerskroon met kruisje, Wenen, Oostenrijk, 1840-1850 zilveren klemdeksel met borgketting op een grote meerschuimen pijp, Wenen?, Oostenrijk, 1820-1840
zilveren klepdeksel van een pijp in Turkse stijl met ingezette sierstenen, Wenen, 1830-1850
opvallend zilveren klepdeksel met een pegasus staande op een kroon, Wenen, Oostenrijk, 1835-1850
klein klepdeksel met centraal een inzet van meerschuim, Wenen, Oostenrijk, 1870-1880 opengezaagd koepelvormig deksle van meerschuim in een zilveren vatting, Wenen, Oostenrijk, 1830-1850
origineel klepdeksel met een liggende hond met zilveren halsband, Ruhla, Duitsland, 1830-1860
de kop van een hond als deksel, de halsband fungeert als klemring, Duitsland, 1830-1860
verguld bronzen klepdeksel met ornamentale sluitveer, Duitsland, 1820-1840
vuurverguld bronzen pijpendeksel op een porseleinen pijpenkop uit Meissen, Duitsland, 1820-1830
houten pijpendeksel waarop een uilenjong is uitgesneden die zich aan de rand van het nest vasthoudt, Duitsland, 1830-1850
de kop van een adelaar als klepdeksel voor een figurale houten tabakspijp, Duitsland, 1850-1880
gesneden volkskundig deksel met vrouw en man met een pijp in de hand, Schwarzwald, Duitsland, 1860-1880
de kop van Pan als bekroning van een figurale pijpenkop, Bohemen, Duitsland, 1840-1860 de kop van een student als deksel van een porseleinen pijpenkop, Bohemen, Duitsland, 1810-1835
torenhoog deksel van een volkskundige houten pijp, Horgarije, 1880-1900
deksel van kurkiep in de vorm van een zittende hond, Schwarzwald, Duitsland, 1850-1870
de kop van de hond als deksel op een figurale poseleinen pijpenkop, Bohemen, Duitesland, 1830-1860
bovenaanzicht van het praktische klepdeksel met doorboring in rozetvorm, Alfred Dunhill, Londen, Engeland, 1981
bruyère klepdeksel met metalen scharnier, Chacom, Saint-Claude, Frankrijk, 1930-1950
een bruyère met een eenvoudig maar functioneel messing dekseltje dat met een knopje sluit, Alfred Dunhill Ltd, Londen, Engeland, 1981
machinaal gemaakte klemdeksels die op iedere pijpenkop passen, de linker met reclame voor het tabaksmerk de rode ster, Duitsland en Nederland, 1880-1930
een pijp voor de grap gemonteerd met een flessenstop, Frankrijk, 1970-1980
Dit is de oude website van het Amsterdam Pipe Museum.
Bezoek ook onze nieuwe website www.pipemuseum.nl
inclusief de on-line collectie.
objecten uit de collectie van het Amsterdam Pipe Museum
© copyright Amsterdam Pipe Museum - Pijpenkabinet Foundation - Amsterdam