Cartoons

De spotprent heeft aan het begin van de twintigste eeuw veld moeten ruimen voor de cartoon, de vlotte tekening waarin het onderwerp tabaksgebruik zijn gevestigde plaats heeft gekregen.

Er bestaan twee soorten. De uitbeeldingen waarin het roken als onderstreping van de voorstelling is opgenomen. Daarnaast is er de spotprent die geheel is gewijd aan het tabaksgebruik of het roken.

De eerste categorie is vaak politiek of maatschappelijk geëngageerd, de tweede soort maakt aanvankelijk vooral een grapje over het roken.

In de tweede helft van de twintigste eeuw komt een grote stroom van anti-rook cartoons op gang. Het onderwerp wordt grimmiger uitgebeeld, het aspect genieten en de recreatieve functie verworden tot een medisch probleem waarin de verslaving centraal komt te staan. Zelfs bij de portretkarikatuur dringt het aspect anti-roken door en wordt de pijp van een sympathiek attribuut geleidelijk aan een lachopwekkend voorwerp.

karikatuur van een Hollandse roker met dwarse steek en kleipijp, Vallardi, 1780-1820. op de schaats een breekbare kleipijp aanstekend,  Vallardi, 1780-1820.
cartoon van Albert Hahn over de strijd om het debietrecht van de tabak van minister Kolkman, 1911 een bijziende kaartspeler onafscheidelijk van zijn kleipijp, Vallardi, 1780-1820.
cartoon van Don Duco als pijproker van het jaar, Johan van Dam, Amsterdam, 1995
eerder een zinnebeeldige voorstelling dan een cartoon, maar het laat wel zien wat een pijp met je doet, aquarel op papier, c. 1920
spotprent van het aansteken van sigaren tussen lang en kort, Alexander Verhuell, 1845-1860

De afbeeldingen op deze pagina bevinden zich in de collectie van het Amsterdam Pipe Museum. © copyright Pijpenkabinet