Meerschuim als materiaal

Voor het maken van rookpijpen is meerschuim wel het geschiktste materiaal. Als brokken steen wordt dit gevonden enkele meters onder de grond, vooral in Turkije. Het materiaal is licht van gewicht en buitengewoon poreus. Hierdoor is het aangenaam in de hand èn in de mond, maar tevens absorbeert het het vocht uit de rook maximaal.

Toch komt de meerschuimindustrie pas aan het eind van de achttiende eeuw goed op gang. Aanvankelijk met kolossale pijpen zoals het Hongaarse model en de zakvorm. Pas later wordt de uitvoering lichter en het scala aan modellen gevarieerder.

Naast tabakspijpen worden ook miljoenen sigarenhouders van meerschuim gemaakt. Ook dat is een negentiende eeuws artikel waarvan de bloei ligt tussen 1870 en 1920. In de vormsoorten zien we soms de traditionele tabakspijp terug maar al gauw worden er uitbundige versierde pijpen gemaakt.

Voor veel rokers hoeft de pijp van meerschuim niet gedecoreerd te zijn. Dat zien we vooral vanaf 1900 wanneer meerschuimrokers pijpen gebruiken waarvan de modellen afgekeken zijn van de handzame bruyère. Sommige van die modellen worden door de fabrikant gekleurd door ze in hete olie te koken, van een getinte waslaag te voorzien of op andere wijze te kleuren of behandelen.

Vanwege de kwetsbaarheid worden meerschuimen pijpen vaak in een etui geborgen en sommige exemplaren kunnen zelfs in het etui worden gerookt. Voor het mooi doorroken is het zaak de waslaag aan de buitenzijde van het meerschuim niet aan te tasten.

Zogenaamde Hongaarse meerschuimpijp gekenmerkt door een hoge cilindrische ketel en ronde onderzijde. Hongarije, 1850-1880. Zeskante hoge iets uitlopende pjipenkop met kam langs de onderzijde. Duitsland,  1870-1900.
Hongaarse kop maar niet van meerschuim maar van geperste meerschuimgruis, de voorstelling in een mal gemaakt. Duitsland, omgeving Ruhla, 1880-1910.
Hoge meerschuimkop met trompetvormige ketel en aan de basis een schelpmotief. Duitsland?, 1870-1900.
Merkwaardige hoornvormige sigarenhouder van meerschuim, het mondstukje in barnsteen, compleet met etui. Wenen, 1890-1900.
Hoge meerschuin sigarenhouder met plaquette van porselein waarop een eigenaarsimonogram. Hongarije, 1880-1900.
Elegante sigarenhouder met bij de ketel en steelaanzet banden van reliëfsnijwerk. Oostenrijk, 1880-1900.
Twee nagenoeg identieke sigarenhouders benadrukken de industriële vervaardiging van dergelijke voorwerpen. Oostenrijk/Hongarije, 1890-1920.
Sigarenhouder van meerschuim met gekroond familiewapen, gesneden in opdracht. Hongarije, 1880-1900.
Sigarenhouder met zakvorm, aan de onderzijde een schelpmotief, de pijp kan in het etui wroden gerookt. Hongarije, 1870-1900.
Tamelijk grof gesneden meerschuim pijp met model afgekeken van de Turkse pijpen en met een separate steel. Onbekende herkomst, 1900-1920.
Sigarenhouder van meerschuim en barnsteen, een hand houdt een bokaal vast. Amsterdams preegstempel in de doos, Duitsland ?, 1900-1920.
Detail van het zilveren bandje met opschrift. Duitsland, 1900-1910.
Sigarenhouder van meerschuim met model van een buldog bruyèrepijp, barnstenen mondstuk. Wenen?, 1890-1920.
Tafelpijp met flexibele slang en barnstenen mondstuk, de sigarenhouder van meerschuim. Dutisland ?, 1900-1920.
Ingesnoerde pijpenkop voorzien van een zilveren band waarop inscriptie van een pijpenclub in Stampersgat. Duitsland, 1900-1910.
Prachtige eierkop van meerschuim voorzien van Nederlands wapen in zilver en dubbele zilvermontage in steel. Wenen, 1890-1910.
Etui met billiard model meerschuim pijp in goudron uitvoering, mondstuk van barnsteen. Duitsland, 1900-1910.
Twee zogenaamde goudron-meerschuim pjipen, gekookt in hete olie waardoor een grachtige dieprode kleur ontstond., Duitsland, 1900-1920.

Smokiana pipeshop in Amsterdam is gespecialiseerd in voorwerpen zoals op deze pagina afgebeeld.© copyright Stichting Pijpenkabinet